Mieleszko-Maliszkiewicz Adam, pseud. Hugo Raca (1829–1899), pisarz, tłumacz, kolekcjoner. Pochodził z rodziny szlacheckiej h. Korczak, zamieszkałej na Polesiu i Ukrainie. Ur. 24 XII w okolicach Bracławia, gdzie jego rodzice, Roch i Barbara, mieli posiadłość albo dzierżawę. Gimnazjum ukończył w Niemirowie ok. r. 1847. (Uczył się także w Kijowie). Później prawdopodobnie studiował za granicą. Podróżował m. in. po Francji; był w Algierze. Jakiś czas gospodarował w miejscowości rodzinnej. W r. 1860 wydał epigoński (echa A. Mickiewicza i J. B. Zaleskiego) zbiór poezji Pyłki (Kijów). Przez pewien czas przebywał w więzieniu w Kijowie (zapewne w okresie powstania styczniowego). Obok twórczości oryginalnej (obejmującej – poza wierszami – także opowiadania i artykuły w czasopismach) zajmował się pracą przekładową: tłumaczył sonety F. Petrarki (w „Bluszczu” 1868–9 i „Kłosach” 1873–4), a przede wszystkim H. Heinego. Przekłady wierszy tego poety drukował w ciągu wielu lat w „Bluszczu”, „Przeglądzie Tygodniowym”, „Kurierze Warszawskim” i in. pismach oraz oddzielnie ogłosił w warszawskim Wydawnictwie Dzieł Tanich A. Wiślickiego Obrazy z podróży (T. 3: 1879), Kięgę pieśni (1880) i Melodie hebrajskie (1882). Przekłady M.-M-a przypomniał po latach A. Sowiński, wcielając je obficie do edycji „Dzieł wybranych” Heinego (1956) i opiniując, że M.-M. «z dawnych tłumaczy… chyba najcelniej trafił w ton autora „Lorelei”». Za «najlepszego» w Polsce, wręcz «świetnego» tłumacza „Buch der Lieder” uznał M.-M-a W. Kubacki (1966).

Obok twórczości literackiej M.-M., mając dostęp do wielu polskich archiwów magnackich na Ukrainie, przez całe życie zajmował się kolekcjonowaniem rękopisów, książek i czasopism, nie wyłączając druków ulotnych i wycinków z gazet. M. in. uporządkował i uzupełnił materiały zebrane przez brata Ignacego (1838–1882), powstańca i więźnia caratu. Dzięki temu powstały Teki I. i A. Mieleszko-Maliszkiewiczów złożone z 7 tomów folio i stanowiące jedno z najcenniejszych źródeł do powstania styczniowego. Zawierały one oryginalne dokumenty, plany i opisy bitew, różne druki ulotne i fotografie, rysunki, karykatury itp. W r. 1898 M.-M. ofiarował Teki do zbiorów Muzeum Narodowego w Raperswilu; zostały one przejęte wraz z tymi zbiorami przez Bibliotekę Narodową w Warszawie (część z nich zaginęła w czasie ostatniej wojny), ale w r. 1965 pięć tomów tek odnalezionych na terenie Związku Radzieckiego zostało przekazanych do Biblioteki Narodowej w Warszawie, gdzie znajdują się pod sygn. 6000. M.-M. miał też bogaty zbiór obrazów i rycin oraz pamiątek historycznych. Ok. r. 1873 zamieszkał w Żytomierzu. Po r. 1880 podupadł majątkowo i zaczął sprzedawać – nierzadko za bezcen – swoje zbiory. Księgozbiór, złożony sponad 6 000 tomów starych druków oraz ksążek nowszych polskich i obcych z różnych dziedzin nauki i literatury pięknej, sprzedał M.-M. w r. 1881 Władysławowi Branickiemu z Suchej. Ok. r. 1885 znalazł się prawie w nędzy w Warszawie, gdzie zajmował się m. in. spisywaniem katalogów antykwarskich. Stąd przeniósł się do Kijowa, mieszkał potem w Żytomierzu, w l. 1898–9 przebywał jakiś czas w Warszawie. Zajmował się także archeologią i historią, m. in. pozostawił rękopisy prac historycznych, znajdujące się obecnie w Bibliotece Narodowej. Był członkiem Akademii w Pizie. Zmarł ok. połowy listopada 1899 w Żytomierzu.

Estreicher; Enc. Org.; Słownik Pracowników Książki Pol., (bibliogr.); Biblioteka Narodowa: Katalog rękopisów, W. 1966 V; – Kubacki W., Heine i Polska, w: Poezja i proza, Kr. 1966; Maleszewski W., Ze skarbczyka A. M.-M-a, „Tyg. Ilustr.” 1907 nr 35 s. 37; Mironowski A., Śp. A. Mieleszko-Maliszkiewicz, „Biesiada Liter.” 1899 nr 46 s. 397–8; – Brzostowski A. B., Kronika żytomierska, „Kłosy” 1878 nr 702–3; Heine H., Dzieła wybrane, Wybór, red. i przypisy A. Sowińskiego, W. 1956 I; Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1962 III; – „Kraj” 1899 nr 46 s. 23; „Kur. Codz.” 1896 nr 65 (mylna wiadomość o śmierci M.-M-a); „Tyg. Illustr.” 1899 nr 48 s. 954; „Wędrowiec” 1899 nr 47 s. 932 (Tr.); – B. Jag.: rkp. 6519, 7811 (m. in. biografia M.-M-a pióra W. Górskiego); B. Narod.: rkp. II 5623; B. Ossol.: akc. nr 74/64 k. 1–82, nr 3657/II k. 196–207, nr 12162/I k. 224–225, nr 12530/II k. 225, 235, nr 13602/I k. 22–23, 25, 33; IBL PAN: Kartoteka bibliogr.; – Uzupełnienia Celiny Gajkowskiej.

Józef Długosz